Veilig op reis, deel 1: malaria  

We reizen steeds verder en de aarde warmt op, waardoor er meer parasieten komen. Bovendien reizen mensen steeds vaker onvoorbereid last minute naar verre bestemmingen. Daarom besteedt Hulpverleners Magazine aandacht aan tropische ziekten en hoe die kunnen worden voorkomen.

Malaria wordt veroorzaakt door een tropische parasiet, Plasmodium, die er een redelijk complexe levenscyclus op nahoudt. Een deel van zijn leven brengt hij door in een mug, de Anophelis-mug. De vrouwtjes van deze mug hebben een bloedmaal nodig om eitjes te kunnen leggen, dus ze gaan op zoek naar een lekker maaltje (mensen) bloed. Tijdens het steken brengt de mug een kleine hoeveelheid speeksel in het wondje, zodat dat niet meteen weer dicht gaat zitten. In dat speeksel echter kunnen zich malariaparasieten ophouden. Met ander woorden: een mens wordt via de steek van deze mug besmet met de malariaparasiet. De parasiet ontwikkelt zich verder in het bloed en de lever van de mens en komt via een muggensteek weer opnieuw bij de mug terecht. Mensen die heel lang in een malariagebied hebben gewoond hebben soms een (geringe) resistentie tegen de ziekte opgebouwd. Deze is echter na een jaar weer helemaal verdwenen. Hieruit kun je ook concluderen dat er geen vaccinatie tegen malaria bestaat.

De mug steekt gedurende de hele dag, maar is actiever tegen het vallen van de avond. Het is zaak om juist aan het eind van de middag, begin van de avond, tegen steken te beschermen. Een andere manier om te voorkomen dat mensen gestoken worden, is het verkleinen van het broedgebied van de malariamug door te zorgen dat er zo min mogelijk stilstaand water is. De mug legt namelijk haar eitjes in water en heeft aan een plasje, overgebleven na een regenbui, genoeg om te zorgen voor nakomelingen. Juist in gebieden waar bijvoorbeeld aan natte rijstbouw wordt gedaan, heeft men te maken met stilstaand water en wordt de bestrijding van de mug moeilijk. In ieder geval wordt mensen die in malariagebieden wonen aangeraden om geen stilstaand water (in bijvoorbeeld emmers of tonnen) bij hun huis te hebben.

De anophylismug komt zeer algemeen voor in tropische gebieden. Zon vijftig jaar geleden kwam hij ook in Nederland voor en liepen soms ook niet-reizigers malaria op. Egypte is een voorbeeld van hoe complex te zaak van de malaria soms kan zijn. Als je op vakantie gaat naar de Rode Zee kust loop je geen enkel risico: muggen houden niet van zout water. Wonderlijk genoeg komt malaria in de vruchtbare strook langs de Nijl ook niet voor, maar zijn er wel oases in het binnenland waar de ziekte wel aangetroffen wordt.

Er bestaan vier verschillende Plasmodiumsoorten die ieder een ander ziektepatroon veroorzaken en een verschillende resistentie tegen malariamedicijnen hebben. In gebieden waar malaria veel voorkomt ziet men dan ook regelmatig patiënten die met meerdere soorten malaria te kampen hebben. Een van die soorten kan in een korte tijd zelfs de dood tot gevolg hebben. A l lemaal redenen om je goed te laten voorlichten als je van plan bent om naar zo’n prachtig tropisch oord te reizen.

Symptomen en verschijnselen Hoewel er verschillende soorten malaria bestaan, hebben ze allemaal min of meer hetzelfde ziektebeeld. (De oude term ‘driedaagse koorts’, waarbij de zieke iedere derde dag een zeer hoge koorts heeft, die weer afzakt, slaat slechts op één soort malaria). De tijd tussen de steek en het ontstaan van het ziektebeeld is 8-10 dagen. Met andere woorden: ook na terugkeer in Nederland kun je nog steeds goed ziek worden. Sommige soorten zijn zelfs zo hardnekkig dat reizigers nog heel lang na hun verblijf in de tropen een aanval van malaria kunnen krijgen. Symptomen zijn onder ander: plotselinge, hoge koorts, rillen, gewrichtspijn, spierpijn, gebrek aan eetlust, hoofdpijn, overgeven, soms convulsies en coma.

Het grote probleem van malaria is dat de gastheer, de anophylismug, steeds minder gevoelig wordt voor bestrijdingsmiddelen en dat de parasiet steeds resistenter wordt voor antimalariamedicijnen. Gelukkig is de ziekte nog wel te behandelen. Hoe sneller de diagnose ‘malaria’ gesteld wordt en hoe sneller men met de behandeling begint, hoe minder kans men heeft de ziekte verder te verspreiden.

Preventie is bij malaria nog steeds de beste behandeling. Het eerste belangrijke hierbij is dat men op tijd begint met het slikken van preventieve medicijnen. De meeste antimalaria medicijnen hebben een paar dagen tot een week nodig om in voldoende concentraties in het bloed voor te komen, zodat men vaak zal moeten beginnen met slikken voordat men op reis gaat. Daarnaast is het belangrijk dat men de medicijnen trouw inneemt: door ze te vergeten wordt de kans op i n fectie door deze parasiet beduidend verhoogd.

Omdat malaria een lange ontwikkeling in ons lichaam doormaakt, moet men tot enkele weken na terugkeer de antimalariamiddelen blijven slikken. Te vroeg ophouden met de medicijnen is vragen om moeilijkheden.

Naast het innemen van preventieve medicijnen is bescherming tegen muggenbeten de belangrijkste malariapreventie. Niet gebeten worden, betekent niet besmet worden! Daar de muggen vooral tegen het vallen van de avond bijten, is het zaak ‘s avonds de armen en benen te bedekken en een goede muggenolie te gebruiken. Als er heel dunne kleding gedragen wordt, kan het verstandig zijn de kleding met een antimuggenmiddel te bespuiten, liefst één met een hoge concentratie aan DEET. Hetzelfde geldt voor onbedekte lichaamsdelen zoals het gezicht en de handen: smeer ze goed met een DEET-houdend middel. Andere antimuggenmiddelen, zoals bijvoorbeeld citronella, zijn niet effectief genoeg tegen de malariamug.

Als men in een kamer zonder airconditioning slaapt, doet men er goed aan een muskietennet te gebruiken. Ook daarvan is het aan te raden die met een antimuggenmiddel te behandelen. In het verleden kwamen mensen die lang in de tropen hadden gewerkt vaak terug met de malariaparasiet nog actief in hun lichaam en gedurende vele jaren stak die met enige regelmaat de kop op.

Effectievere middelen om de parasietoverbrengende mug te bestrijden en betere medicijnen tegen malaria hebben lang de ziekte terug gedrongen. Maar helaas moeten we constateren dat zowel mug als parasiet steeds slimmer worden en steeds beter bestand zijn tegen de middelen die wij in de strijd gooien. Een goede voorlichting over het gebied waar men heem gaat en de preventieve maatregelen die men moet treffen om een besmetting te voorkomen, zijn letterlijk van levensbelang.  

E l s K n a a p en I n s t r u c t e u r E e r s t e Hulp / l id N O DE  

 

Voor meer informatie: www.lcr.nl

Related posts