Eerste Hulp bij sportblessures

Sportblessures kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Als hulpverlener bij een sportevenement moet je er direct op inspelen. Waar moet je dan op letten?
Niet bij alle sportblessures is meteen duidelijk dat er iets mis is. Bovendien ontstaan veel sportletsels geleidelijk. Er is dan geen zichtbare blessure, maar wel pijn of stramheid. Vaak zijn deze klachten het gevolg van herhaalde overbelasting van spieren en gewrichten. Sommige letsels vragen en directe behandeling door een eerstehulpverlener.
Wat kunnen eerstehulpverleners verwachten als ze worden ingezet bij sportevenementen? De letsels zijn natuurlijk afhankelijk van het type sport dat wordt beoefend. Bij wandeltochten en loopwedstrijden zullen er blaren of spierletsels bekeken moeten worden, terwijl er bij vechtsporten meer gedacht moet worden aan letsels aan het hoofd. Bij autoraces is de kans op hoogenergetisch letsel groot, bij balsport zien we kneuzingen, verstuikingen, ontwrichtingen evenals bloedneuzen. Een fanatieke hockeywedstrijd op een kunstgrasveld kan onder andere lelijke brandblaren opleveren. Sportletsels kunnen ontstaan door vallen of struikelen, maar ook door contact met andere sporters of materiaal. Los slingerend materiaal kan eveneens risico’s opleveren.

Regelmatig worden EHBO-afdelingen benaderd met de vraag om met een hulpverlenersploeg aanwezig te zijn bij sporttoernooien. De meeste eerstehulpverleners begeleiden evenementen met balsporten, wielersport, hardloop- en wandelwedstrijden. Ook wordt EHBO ingezet bij turnen, tennis en gymnastiekwedstrijden, paardensport, vechtsporten en watersporten.

Balsporten
De letsels die je bij balsporten tegen kan komen zijn voornamelijk hand- en vingerbreuken zoals bij onder andere handbal en hockey. Maar ook kneuzingen, verstuikingen en ontwrichtingen kunnen makkelijk optreden. Vergeet de bloedneuzen en snij- en schaafwonden niet bij voetbal en hockey. Komt een bal of een puck met hoge snelheid tegen het hoofd van een slachtoffer, dan moetje bedacht zijn op hoofd- en/of hersenletsel. Een bekend probleem bij balsporten is de verdraaiing van de knie. Een zware knieblessure is de nachtmerrie van iedere voetballer. Helaas is de ernst van dit letsel door de verschillende manieren waarop de sporters hierop reageren soms moeilijk te bepalen. Aan de buitenkant is niet altijd te zien hoe ernstig het letsel is. Een niet goed ingeschat en verkeerd behandeld knieletsel kan verstrekkende (soms blijvende) gevolgen hebben voor de sporter. Onderschat knieletsel nooit!

Wielersport
Bij wielersportongevallen moet je naast schaafwonden, kneuzingen en botbreuken alert zijn op (nek)wervelkolomletsels of beschadiging van inwendige organen. Bij deze sport worden vaak hoge snelheden gehaald en een valpartij, alleen of in een groep, kan tot ernstige letsels leiden. Een sleutelbeenbreuk is een breuk die je bij deze sportsoort vaak kunt tegenkomen.

Wandelen, turnen, tennissen
Wandelsporten en turn-, tennis- en gymnastiekwedstrijden, kunnen letsels aan het bewegingsapparaat veroorzaken. Kneuzingen en breuken ontstaan door vallen of struikelen. Er kan acuut letsel ontstaan als de balans tussen belasting en belastbaarheid verstoord raakt. Denk hierbij aan de verdraaiingen van knie of enkel. Bij langdurige overbelasting bestaat het risico op de overbekende tennisarm of het plotseling breken van een middenvoetsbeentje (marsvoet). Uiteraard worden bij deze sporten, zeker bij de wandelvierdaagse, regelmatig blaren ter behandeling aangeboden.

Paardensport
Steeds vaker worden er paardensportevenementen georganiseerd waarbij eerstehulpverleners gevraagd worden aanwezig te zijn. Vanzelfsprekend zorgt de organisatie van dergelijke evenementen voor deskundigen die in geval van nood de betrokken dieren kunnen helpen. Paarden zijn levende wezens en kunnen onverwachte reacties geven. Een val van een paard dat in volle galop opeens weigert een hindernis te nemen kan voor de ruiter ernstig letsel als hoofd-/hersenletsel maar ook breuken en kneuzingen tot gevolg hebben.

Vechtsport, watersport
Bij vechtsporten zoals judo of karate ontstaan door klappen stompe letsels, maar ook verdraaiingen van knieën en letsels van het aangezicht komen vaak voor. Bij watersporten is het van belang dat de eerstehulpverlener getraind is in het redden van slachtoffers uit het water. Een samenwerking met de reddingsbrigade bij evenementen is zeer wenselijk. De hulpverleners bij zwemwedstrijden zullen waarschijnlijk kleine letsels te behandelen krijgen, gevolgen van valpartijen op een gladde zwembadvloer. De letsels kunnen ernstiger zijn bij duiken in ondiep water. Denk hierbij aan hoofd- en hersenletsel en breuken in de (nek)wervelkolom. Bij surf-, waterski- of zeilwedstrijden kan er sprake zijn van hoogenergetisch trauma door ongevallen met hoge snelheid.
AED mee

Veel EHBO-verenigingen nemen naar hun hulpverleningsposten tegenwoordig niet alleen de juiste verbandmaterialen mee, maar ook een AED moet eigenlijk tot de standaarduitrusting behoren. Ik weet dat de organisatie van een marathon in het oosten van het land tijdens de eerstvolgende editie twintig AED’s langs het ruim 21 kilometer lange parcours inzetten. Deze apparaten hebben in vele situaties bij diverse sportevenementen hun levensreddend nut al bewezen.

Regels bij sport
Het is belangrijk goed op de hoogte te zijn van de regels voor de hulpverlening die bij de specifieke sportsoorten gelden. Bij een judowedstrijd mag de hulpverlener pas de mat op als de scheidsrechter dit aangeeft. De judoka kan worden gediskwalificeerd indien de hulpverlener voor dat hij deze toestemming krijgt hulp gaat verlenen. Zorg ervoor dat je bij elke wedstrijd waar je als hulpverlener ingezet wordt de regels op dit gebied kent.

Agressie
Een agressieve houding van slachtofFers die je wilt gaan helpen, is helaas geen uitzondering. Er zijn lijsten met tips die je hierbij kunnen helpen. Blijf zelf kalm, reguleer je ademhaling en schat in wat je wel en niet kunt doen. Neem desnoods even afstand. Zeg wat er gebeurt en geef aan hoe dit gedrag op jou overkomt. Wees duidelijk en helder in wat je wilt gaan doen aan hulpverlenen en check of het slachtoffer je gehoord en begrepen heeft. Er zijn diverse cursussen die hulpverleners leren omgaan met agressieve slachtoffers. Hier leer je effectief communiceren en omgaan met verbale en fysieke agressie.

Er is één klacht die sporters uiten, die niet in de meeste EHBO-boeken behandeld wordt: steken in de zij. Eerstehulpwiki zegt hierover het volgende: “Steken treden op als gevolg van een zuurstoftekort in de spieren doordat de aanvoer van zuurstofrijk bloed tekort schiet om aan de vraag van de spieren te voldoen. Vaak zijn dit de spieren in het middenrif die verkrampt zijn. Soms treden steken op als het slachtoffer van te voren een (stevige) maaltijd genuttigd heeft, het spijsverteringsstelsel gebruikt dan een deel van het beschikbare bloed waardoor er minder beschikbaar is voor de spieren. Vroeger werd gedacht dat steken in de zij veroorzaakt werden als gevolg van het samentrekken van de milt om bij inspanning meer bloed in de circulatie te brengen, dit is echter zo weinig dat dit niet echt waarschijnlijk is. Een andere (meer waarschijnlijke) mogelijkheid is dat de steken worden veroorzaakt door ophoping van darmgas in de dikke darm, het hoogste punt hiervan ligt links in de bovenbuik. Het ophopen van gas geeft druk en veroorzaakt pijn. De pijn begint vaak zeurend en wordt steeds erger totdat er hevige steken ontstaan. De pijn kan zowel links als rechts zitten en wordt meestal aangegeven in de flanken of zijkant van de ribbenkast. Doorgaans gaan steken vanzelf over bij het staken van de inspanning. De steken zijn te voorkomen door een goede warming up te doen voorafgaand aan de inspanning en niet tot het uiterste te gaan. Daarnaast wordt afgeraden om kort voorafgaand aan sport een zware maaltijd te eten, een lichte maaltijd is beter.” (overgenomen uit www.eerstehulpwiki.nl).

De behandeling van alle bovengenoemde letsels is te vinden in Hét EHBO Boek van de KNV EHBO en Eerste Hulp bij Sportongevallen van Het Oranje Kruis. Eind september 2013 komt een door Pim de Ruijter (arts en instructeur eerste hulp) geschreven boek ‘Gevorderde Eerste Hulp’ uit waarin onder andere aandacht besteed wordt aan evenementenhulpverlening. De KNV EHBO én Het Oranje Kruis hebben aan dit boek meegewerkt.

Marion van den Hurk

Related posts