Knokkelkoorts Veilig op reis, deel 2

In een van de vorige nummers van Hulpverleners Magazine zijn er een aantal situaties beschreven waarin men gevaar zou kunnen lopen geïnfecteerd te raken met een tropische parasiet. In dit nummer kijken we in groter detail naar knokkelkoorts (dengue fever) en de maatregelen die men kan treffen om de kans op besmetting zo klein mogelijk te houden.
Knokkelkoorts wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus kwam in het verleden eigenlijk alleen in tropische gebieden voor (vooral in India, Vietnam en het Caribische gebied), maar verspreidt zich razendsnel over de hele wereld. Vóór 1970 kwam het virus slechts in een zevental landen voor, nu wordt het in meer dan honderd landen aangetroffen. Het virus wordt van mens tot mens overgebracht door een zwart-wit gestreepte mug, de Aedes aegypti, die de voorkeur geeft aan mensen als voedsel. Als de mug iemand steekt die het virus bij zich draagt en vervolgens iemand anders steekt, brengt hij het virus daarbij van mens op mens over. De mens is daarom een bron van infectieverspreiding, ook via niet eerder geïnfecteerde muggen. Na een incubatieperiode van vier tot tien dagen is de mug gedurende de rest van zijn leven drager van het virus en is dus in staat om vele nieuwe slachtoffers te maken. Een patiënt die gestoken is, kan na het verschijnen van het eerste symptoom gedurende vier tot twaalf dagen het virus op een niet geïnfecteerde mug overbrengen.

Actief in de ochtend
De mug steekt gedurende de hele dag, maar is het meest actief in de vroege ochtend en de late namiddag. Het is dan ook aan te raden zich gedurende de gehele dag tegen steken te beschermen. Dit kan worden gedaan door kleding met lange mouwen en een lange broek te dragen en de onbedekte lichaamsdelen te beschermen met een DEET-houdend middel. Als je jezelf ook wilt beschermen tegen zonnebrand, is het zaak eerst de zonnebrandcrème op te brengen en daarna het anti- insectenmiddel.

De mug die het denguevirus bij zich kan dragen komt vooral voor in stedelijke gebieden en broedt vaak in door de mens gemaakte containers. Een tweede drager van het denguevirus, de Aedes albopictus-mug, is een mug die zich zeer goed kan aanpassen aan veranderende omstandigheden. Hij heeft zich vanuit Azië verspreid naar Noord-Amerika en Europa door middel van de internationale handel. Deze muggen worden bijvoorbeeld aangetroffen in gebruikte autobanden (waarin vaak wat water blijft staan waar de mug haar eitjes in kan leggen) en in bijvoorbeeld geluksbamboe. Deze mug kan zelfs temperaturen van onder het vriespunt overleven en zich daardoor goed in een gematigd klimaat handhaven.
Het aantal gevallen van infectie met het denguevirus wordt niet alleen groter omdat het virus zich in steeds meer gebieden verspreid, maar het uitbreken ervan is ook steeds vaker explosief. In 2010 werden de eerste gevallen van lokale overbrenging van het virus gerapporteerd in Frankrijk en Kroatië en er werden geïmporteerde gevallen gezien in die ander landen. In 2012 vond brak er dengue uit in Madeira en dat resulteerde in 1.800 ziektegevallen. De Wereld Gezondheid Organisatie schat dat er zo’n 500.000 mensen per jaar worden opgenomen met een ernstige vorm van deze ziekte, waarvan een groot deel kinderen zijn. Ongeveer 2,5 procent van de geïnfecteerden overlijden.

Symptomen en verschijnselen
Het virus kent vier verschillende types (DEN-1, DEN-2, DEN3 en DEN-4), die weliswaar veel op elkaar lijken, maar toch verschillende symptomen en verschijnselen hebben. Een infectie met het denguevirus kan leiden tot griepachtige verschijnselen, zoals koorts, spierpijn en uitslag die drie tot vier dagen na de koorts verschijnt. In deze fase wordt dengue wel verward met mazelen! Er wordt dan ook aangenomen dat mensen met deze verschijnselen vaak geen contact opnemen met een arts, of dat er een verkeerde diagnose wordt gesteld, waardoor het werkelijke aantal gevallen van dengue waarschijnlijk hoger ligt dan men nu aanneemt. Andere verschijnselen en symptomen zijn: ernstige hoofdpijn, vermoeidheid, misselijkheid, bloedingen, shock.
De meeste gevallen van dengue gaan in ongeveer een week spontaan over, maar een volledig herstel kan wel twee tot vier weken duren. Bovendien hebben patiënten vaak maanden last van vermoeidheid.

Hemorraghische koorts
Een ernstige vorm van dengue (ook wel dengue hemorraghische koorts genoemd) is soms fataal. De symptomen ervan zijn in het begin wellicht niet anders dan bij de minder ernstige vorm, maar kunnen zich ontwikkelen tot een vorm waarbij algehele bloedingen en zwakte kunnen leiden tot shock.
Men moet aan de mogelijkheid van knokkelkoorts, besmetting door het denguevirus, denken als er hoge koorts is, gepaard met twee van de volgende symptomen: ernstige hoofdpijn, pijn achter de ogen, spier- en gewrichtspijn, misselijkheid, overgeven, gezwollen klieren of uitslag. Waarschuwingstekenen voor de ernstige vorm kunnen drie tot zeven dagen na de eerste symptomen optreden. Ze gaan vaak gepaard met een daling van de koorts, tot onder de 38 graden. Dat lijkt een teken van herstel, maar is dus in sommige gevallen een teken van een verslechtering van het ziektebeeld. Andere symptomen zijn onder andere: ernstige buikpijn, voortdurend overgeven, snelle ademhaling, bloedend tandvlees, vermoeidheid, rusteloosheid, bloed bij het overgeefsel. In dit stadium is goede medische zorg vereist, want deze vorm kan fataal zijn. Er bestaat weliswaar geen specifieke behandeling van dengue, maar goede, medische zorg, verleend door artsen en verpleegkundigen met kennis en ervaring met deze ziekte is van groot belang voor het terugdringen van de risico’s ervan.
Men heeft ontdekt dat er na infectie met een van de denguetypes er een levenslange immuniteit optreedt tegen dat specifieke type. Antistoffen kunnen gevormd zijn tijdens een infectie met een van de virustypes, maar kunnen ook door – net als andere antistoffen – een moeder aan haar kind worden doorgegeven. Juist mensen met antistoffen tegen één bepaald type van het virus zijn juist gevoeliger zijn voor de andere vormen ervan en daardoor vatbaarder voor de ernstige vorm van dengue. Iemand die woont in een land waar het denguevirus veel voorkomt, kan dus in zijn leven door elk van de vier de vormen van het virus besmet raken.

Preventie en behandeling
Er bestaat geen vaccin tegen het denguevirus. Het is dan ook zaak dat men zich in gebieden waar het virus voorkomt, goed beschermt tegen het steken van de mug. Maatregelen: het dragen van bedekkende kleding en onbedekte huid beschermen met een DEET-houdend middel. Verder is het aan te raden om lichte kleuren te dragen, daar de muggen aangetrokken worden door donkere kleuren. Tijdens of vlak na het regenseizoen in een tropisch of subtropisch gebied is de kans op besmetting hoog en dus moet men zich juist in dat jaargetijde goed tegen steken beschermen. Immers, regenval creëert vaak stilstaande poeltjes waarin de muggen zich uitstekend kunnen voortplanten. Het is dan ook zaak om te letten of er rondom de verblijfplaats geen bakjes of containers zijn waar water in kan blijven staan. Verder zorgen horren voor ramen en deuren ervoor dat muggen minder kans hebben om binnenshuis te komen om een gastheer te zoeken. Daarnaast is het zaak dat een hulpverlener alert is op symptomen en tekenen die kunnen wijzen op een infectie met het denguevirus. Heeft iemand koorts, dan kun je die onderdrukken met behulp van paracetamol, maar neem geen aspirine want dat kan eventuele bloedingen verergeren. Raadpleeg bij symptomen als bloedinkjes, buikpijn en overgeven altijd een arts en geef duidelijk aan dat je in een (sub)-tropisch gebied geweest bent.

Els Knaapen
EHBO-instructeur

Voor meer informatie: http:/’/www. who. int/mediacentre/ factsheets/fsl 17/en/index.html

Related posts