Bijtwonden en tetanus

Wanneer u zich verwondt, loopt u de kans besmet te worden met tetanus. Dat is een acute, zeer ernstige infectieziekte die wereldwijd voorkomt. Tetanus wordt veroorzaakt door de bacterie Clostridium tetani. Bescherming tegen tetanus kan alleen maar door vaccinatie. Tetanusvaccinatie wordt aan alle kinderen in Nederland aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma.

Casus
Een 21-jarige jongeman komt langs een weiland, waar een Shetland-pony staat. Hij stopt om hem wat hooi te geven en om hem te aaien. Plotseling schrikt de pony van een onverwachts, hard geluid, waarna hij de jongen in zijn hand bijt.

Wat er gebeurde
De jongeman heeft een bijtwond opgelopen aan zijn linkerhand ten gevolge van een beet van een Shetlander, een pony. Het bloeden valt op zich wel mee, de hand is erg pijnlijk. Op de handrug is een flinke blauwe plek zichtbaar. Zowel aan de bovenkant als aan de onderkant zijn punten van de tanden zichtbaar die gaatjes in de huid hebben gemaakt en die zijn opengescheurd. De omliggende huid is geschaafd, omdat de jongen uit een reflex zijn hand terug had getrokken.

De eerste hulp
Bij de boerderij aangrenzend bij het weiland waar de Shetlander zich bevond werd de bijtwond goed onder de kraan schoongespoeld met lauw water. Daarna werd de wond afgedekt. Ter ondersteuning en rust van zijn hand, kreeg de jongeman een mitella aangelegd, waardoor tevens de druk op de wond verminderde. Hij heeft vervolgens contact opgenomen met zijn huisarts, waarna hij de wond liet beoordelen. De jongen kreeg een tetanusinjectie, evenals een antibioticakuur. Gezien de korte incubatietijd van tetanus (3 dagen t o t 3 weken) is het belangrijk dat de bescherming tegen tetanus zo snel mogelijk na de verwonding op peil wordt gebracht. Zijn huisarts heeft de bijtwond in zijn hand niet gehecht. In de wond kunnen bacteriën zitten van het dier dat u gebeten heeft. Door de wond te hechten kunnen die bacteriën niet meer naar buiten. De kans op een ontsteking is dan groter. Daarom laten ze ook grotere bijtwonden meestal open. Bij beschadiging van een pees, gewricht, zenuw of bot zal de huisarts u doorsturen naar de chirurg in het ziekenhuis. Let in de eerste dagen, na de beet, goed op of de wond gaat ontsteken. De wond wordt dan rood, dikker en gaat ‘kloppen’ of ‘gloeien’. Wanneer er pus uitkomt of u krijgt koorts neem dan wederom contact op met uw huisarts.

Achtergrondinformatie
De bijtwond die is ontstaan, kwam omdat de pony zich bedreigd voelde en de jongen aanviel. Wanneer een dier niet weg kan, kan het bijten. Maar dat zou ook kunnen gebeuren, wanneer u met uw huisdier stoeit of wanneer kinderen met elkaar vechten, dan kan er iemand gebeten worden. De wondjes die zijn ontstaan door de tanden worden vaak niet als ernstig beschouwd. ‘Het valt wel mee, het gaat vanzelf wel weer over.’ Anders is het wanneer er bijvoorbeeld een stuk van het oor, neus of vinger is afgebeten. Dan zal men vanzelfsprekend professionele hulp inroepen om de wond te laten behandelen. De kleine wondjes zijn juist heel verraderlijk. Waarom zult u denken? Dat heeft ermee te maken dat de tetanusbacterie zich juist in afwezigheid van zuurstof kan ontwikkelen waardoor deze kleine, zich snel sluitende wondjes een goede voedingsbodem vormen. Een tetanusbacterie komt voornamelijk voor in de darmen van zoogdieren, zoals paarden, schapen en geiten. De bacterie overleeft in de vorm van sporen, die in ontlasting op de grond terechtkomen. Zo kunnen de bacteriën jarenlang overleven in een kleine, diepe en daarom zuurstofarme omgeving (aarde, mest, roest). Zodra de sporen in contact komen met een wond, kunnen ze zich ontwikkelen tot actieve tetanusbacteriën. De tetanusbacterie produceert toxine. Toxine tast het zenuwstelsel aan en geeft spierstijfheid en spierkrampen tot gevolg. Een van de allereerste signalen van tetanus is het verstijven van de kaakspieren. Daarna verkrampen de aangezichtsspieren. Het slachtoffer heeft dan een grimas op zijn gezicht alsof hij in een zure appel heeft gebeten. Vervolgens verkrampen de nekspieren, rugspieren en de ledematen. De krampaanvallen worden steeds heviger en duren langer. Het slachtoffer krijgt ook last van slikstoornissen. Uiteindelijk zullen ook de ademhalingsspieren verkrampen, waardoor het slachtoffer een verstikkingsdood sterft. Dus let wel, ook iedere mensenbeet, hoe klein ook, is gevaarlijk. Het menselijk speeksel bevat namelijk zeer veel bacteriën. Een mensenbeet is vergelijkbaar met de beet van een dier. Overigens voor diepe krabwonden die door iemand zijn toegebracht geldt eigenlijk hetzelfde. Vaak zit er veel vuil onder de nagels, waardoor ook infecties kunnen ontstaan. Overigens zijn zowel de symptomen als de EHBO-handelingen bij een hondenbeet hetzelfde als bij een beet van een ander dier, zoals bijvoorbeeld een beet van een kat, rat, varken of een papegaai.

Bronvermelding:

  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
  • Oomen T., Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
  • Tetanusprofylaxe na verwonding: Check de indicatie voor vaccinatie én immunoglobuline
  • Publicatiedatum: 18-10-2013, Artikelnummer: 2013548 Tijdschrift: Nederlands Tijdschrift Geneeskunde
  • 2013; 157(37): Auteurs: te Wierik M.J.M., Hahne S.J.M., van Ooik P.C., van Lier A.M.C., Swaan CM.
  • Hoe snel tetanusvaccin toedienen na verwonding?
  • Publicatiedatum: l2-03-20l5, Artikelnummer: 2014685, Tijdschrift: Infectieziekten
  • Bulletin 2014; 25(7):207, Auteur: Oomen T
  • Info.Nu, Artikel: Hondenbeet kan levensgevaarlijk zijn. 2009, Sluijter R.
  • Info.Nu, Artikel: Honden en kattenbeet behandeling, tetanus infectie, 2010, Sulman M.

Yvonne Smits-Tuerlings, instructeur eerste hulp, hbo-verpleegkundige

Related posts