Botbreukellende… een scala aan fracturen passeert de revue

Yvonne Smits – Tuerlings, instructeur eerste hulp, HBO-verpleegkundige

De patiënt
Een vrouw van 67 jaar in goede gezondheid.

Wat er gebeurde
Bij het laatste rondje met de hond struikelde ze over een stoeprandje. Ze bezeerde daarbij haar rechter enkel en merkte dat ze er niet meer op kon staan. De pijn was draaglijk.

De eerste hulp
Een toegesnelde hulpverlener hielp de patiënte naar huis. Aangezien de pijn niet heel hevig was, besloot de patiënt het even aan te zien en niet meteen diezelfde nacht naar de huisartsenpost te gaan. De enkel werd gekoeld en er werd een drukverband aangelegd. De volgende dag ging de patiënte naar de huisarts die haar doorverwees naar de röntgenafdeling van het plaatselijke ziekenhuis. Daar werd geconstateerd dat de enkel gebroken was. Na een week drukverband en vijf weken loopgips was de enkel weer geheel genezen.

Verschijnselen bij een fractuur
Een botbreuk wordt in medische termen ook wel een fractuur genoemd. Deze kan uiteenlopen van een klein scheurtje in het bot, t o t een volledige verbrijzeling hiervan. De fractuur kan worden ingedeeld naar type en plaats. Er zijn verschillende indelingen mogelijk, op basis van verschillende criteria.

De simpelste indeling is in een stabiele en instabiele fractuur. Stabiele fracturen worden meestal niet erger. Echter, een instabiele fractuur wordt erger als er niets aan zou worden gedaan om de delen op hun plaats te houden. Er wordt gesproken van een gesloten fractuur, wanneer er geen verwonding van de huid zichtbaar is. Wanneer er in het gebied van de breuk een wond zit, wordt gesproken van een open of gecompliceerde fractuur. Soms steekt er een botstuk uit. Ook kan het zijn dat er bij een botbreuk een bot mist, door bijvoorbeeld een schotverwonding. Dit wordt een defecte fractuur genoemd.

Achtergrondinformatie
Soms kan een slachtoffer gevoeld en/of gehoord hebben Gebroken rechter enkel. dat er een bot geknakt is. Aanraking van het gebied rond de fractuur is vaak zeer pijnlijk, ook bij kleine beschadigingen. De plaats van deze fractuur kan snel opzwellen door een bloeduitstorting en het gebroken lichaamsdeel kan er misvormd (gedraaid of gebogen) uitzien. Soms is het moeilijk of zelfs onmogelijk het gebroken lichaamsdeel te bewegen en dit gaat waarschijnlijk gepaard met enorm veel pijn. Men kan een ‘raspend’ gevoel hebben als de gebroken delen langs elkaar schuren. Dit laatste mag nooit worden opgewekt, door het slachtoffer extra heen en weer te laten bewegen, omdat daardoor een extra beschadiging kan optreden.

Oorzaken van een fractuur
Er zijn verschillende oorzaken aan te geven, waarom een bot breekt. Een breuk kan ontstaan door kracht/geweld van buitenaf, maar een fractuur kan ook ontstaan door een verzwakt bot. Een bot kan door bepaalde ziektes zwakker worden, waardoor die bij normale druk kan breken. Dat bot kan dan zelfs breken als je niks bijzonders doet, zoals gewoon opstaan of lopen! Voorbeelden van deze ziektes zijn osteoporose (botontkalking, komt veelal voor bij ouderen) en botmetastase (kwaadaardige tumoren in het skelet) of door genetisch bepaalde botaanleg. Als je om zulke redenen een botbreuk oploopt, wordt dat een pathologische fractuur genoemd. Een fractuur kan ook ontstaan door overbelasting of verkeerd belasten van de botten, bijvoorbeeld bij het lopen van lange afstandsmarsen. Naast de verschillende breuklijnen bij fracturen, is er ook nog verschil tussen gesloten en open fracturen.

Gesloten fractuur
Bij een gesloten fractuur zijn de huid en het omliggende weefsel intact gebleven. Het weefsel kan wel beschadigd zijn, maar het bot wordt niet direct blootgesteld aan de buitenwereld. Bij bloedverlies door een beschadigd bloedvat, hoopt het bloed zich op in het lichaamsdeel rond de botbreuk.

Open fractuur
Bij een open fractuur is een bot niet meer omgeven door spieren, weefsels, vet en huid. Het bot staat rechtstreeks bloot aan de buitenwereld waardoor de kans op een infectie veel groter is dan bij een gesloten breuk. Ziektekiemen die infecties veroorzaken kunnen makkelijker in contact komen met het bot. Een open fractuur moet daarom veelal met antibiotica worden behandeld. Ook geneest een open fractuur veel langzamer en moeilijker dan een gesloten fractuur, omdat er geen bloeduitstorting kan ontstaan om het vormen van wondweefsel sneller te laten gaan. Als er een bloedvat beschadigd is door het gebroken bot, kan er bloed uit de wond komen. Als er zelfs een slagaderlijke bloeding ontstaat, kan je hierdoor in een levensbedreigende shock raken. Bovendien is er een grotere kans dat er een bloedvat of zenuw beschadigd is. Daarnaast kan er op basis van de vorm van de breuk nog een onderverdeling worden gemaakt in de verschillende breuklijnen.

Dwarse fractuur: het bot is recht doormidden gebroken. Dit soort breuken komen vaak voor in de langere botten ten gevolge van bijvoorbeeld een ongeluk.

Spiraalfractuur: het bot is hierbij schuin afgebroken. Deze vorm kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een val.

Compressiefractuur. bij deze vorm van een botbreuk staat er zoveel druk op het bot dat deze ingedrukt wordt. Dit kan onder andere voorkomen in de wervelkolom.

Avulsiefractuur: hierbij is een klein stukje bot afgescheurd. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren ter hoogte van een peesaanhechting, deze blessures zie je veelal bij duursporten.

Greenstickfractuur: hierbij is het bot wel gebroken, maar het botvlies is nog intact. Dit type botbreuk komt vaker voor bij kinderen.

Comminutieve fractuur: hierbij is het bot in meerdere ongelijke stukken gebroken. Deze breuk kan zeer ernstig zijn, omdat de kans op beschadigingen van omliggende weefsels erg groot is. Dit is dus ook vaak een zeer gecompliceerde fractuur.

Er kan daarnaast ook nog een onderverdeling worden gemaakt, op basis van wat voor soort kracht er van toepassing is geweest op de desbetreffende fractuur.

Flexiekracht op de dwarse lengte van het hot. De kracht op het bot komt vanaf één kant. Je kunt dan een schuine of een dwarse breuk krijgen.

Rotatiekracht op het bot. Er komt kracht op het bot door een draaibeweging. Bijvoorbeeld als je valt bij het skiën als het been vast zit maar de rest van het lichaam nog draait. Dan spreekt men over een spiraal fractuur.

Indrukking van het bot. Een fractuur door indrukking van het bot ontstaat vaak door ziektes waarbij botontkalking optreedt. Dat heet een compressiefractuur of een impactie.

Een fractuur ten gevolge van teveel trekkracht op het bot. Dat komt door te grote trekkracht van een pees aan het bot. Een pees kan meer trekkracht aan en daarom breekt er eerder een stuk van het bot af dan dat de pees scheurt. Dat heet een avulsiefractuur.

Onderzoek en diagnose
Meestal wordt op basis van lichamelijk onderzoek en klachten vermoed dat er sprake is van een fractuur. Op een röntgenfoto is een botbreuk zichtbaar. De precieze stand van de botdelen en de ernst van de fractuur is dan te zien. Ook is meteen te zien of er sprake is van verplaatsing van botstukken. Een fractuur geneest in principe vanzelf. De behandeling is erop gericht om de botten in de juiste richting aan elkaar te laten groeien.

Behandeling
Niet bij alle fracturen is het noodzakelijk om gips of een operatie te krijgen. Soms is een verband, brace of mitella voldoende. Dit maakt beperkte of gecontroleerde bewegingen van de nabij gelegen gewrichten mogelijk. Als de botstukken goed tegen elkaar aan liggen en er weinig kans is op verschuiven, kan de fractuur zonder behandeling genezen. Bij een gebroken sleutelbeen, vinger, rib of stuitje is meestal slechts tijdelijk rust nodig waarna al snel weer geoefend kan worden. Dit geldt ook voor sommige typen van wervel- en bekkenfracturen.

Na de behandeling
Na de behandeling wordt een controlefoto gemaakt. Meestal gebeurt dit de dag na de behandeling of op de polikliniek. Dit is afhankelijk van de soort fractuur en de vorm van de behandeling. In de eerste week is het belangrijk het gips hoog te houden om zwelling tegen te gaan. Voor een gebroken arm kan een sling, een mitella of een kussen helpen. De hand moet hierbij hoger liggen dan de elleboog. Bij een gebroken been moet de voet hoger dan de knie en de knie hoger dan de heup liggen.

B r o n n e n
• J. van Everdingen e.a., Het medisch handboek, Kosmos-Z&K Uitgevers. 2002
• www.ehbo.nl/tips/botbreuk-en-ontwrichting/
• www.radboudumc.nl/lnformatiefolders

Related posts