Doen wat je veilig kunt (3)

Hulpverleningsplicht, aansprakelijkheid en de rechtspositie van EHBO’ers en BHV’ers

I n v o r i g e a f l e v e r i n g e n v a n H u l p v e r l e n e r s M a g a z i n e b e s p r a k e n w e de h u l p v e r l e n i n g s p l i c ht e n d e a a n s p r a k e l i j k h e i d v a n E H B O ‘ e r s e n B H V ‘ e r s . O o k de h e l p e r z e l f k a n s c h a d e l i j d e n. E e n v o o r b e e l d . O p je k n i e ë n z i t t e n d h e b j e in d e b e r m d e h e v i g b l o e d e n d e h o o f d w o n d v an d e g e w o n d e f i e t s e r v e r b o n d e n . J e b r o e k is b e b l o e d e n z i t o n d e r d e m o d d e r . W e r k v o o r de s t o m e r i j , d u s s t o m e r i j k o s t e n . K u n n e n d i e w o r d e n v e r g o e d ? W a t z e g t d e w e t ? B e n je z e lf v e r z e k e r d a l s j e s c h a d e lijdt o f g e w o n d r a a k t bij h u l p v e r l e n i n g?

De e e r s t e h e l p e r als belangenbehartiger
Als vrijwillig eerstehulpverlener behartig je in de eerste minuten na het ongeval het gezondheidsbelang van het slachtoffer. De gewonde ligt hulpeloos op de weg. Misschien is hij wel bewusteloos, in shock of in paniek. De EHBO’er of BHV’er behartigt het belang van het slachtoffer gedurende een k o r t e periode waarin het slachtoffer onder die omstandigheden even zelf niet in staat is maatregelen te nemen. D o o r het alarmnummer 112 te bellen bijvoorbeeld. D o o r een wond te verbinden. Door stabiele zijligging t o e t e passen. Juridisch beschouwd kunnen we het optreden van de eerste helper zien als ‘zaakwaarneming’, zoals omschreven in artikel 6:198 van het Burgerlijk Wetboek.

‘Zaakwaarneming is het zich willens en wetens en op redelijke grond inlaten met de behartiging van eens anders belang, zonder de bevoegdheid daartoe aan een rechtshandeling of een elders in de wet geregelde rechtsverhouding te ontlenen.’ Dat is precies wat de eerste helper doet. Hij, o f zij, verleent willens en wetens hulp. De helper is niet de huisarts of de medisch specialist van het slachtoffer. Dat zijn professionals die op basis van bijvoorbeeld de geneeskundige behandelovereenkomst zijn verplicht hun patiënt te behandelen. Zo’n in de wet geregelde rechtsverhouding als de geneeskundige behandelovereenkomst is er niet tussen het slachtoffer en de EHBO’er of BHV’er. Maar wel dient deze het belang van het slachtoffer. De helper is juridisch te beschouwen als zaakwaarnemer of, met andere woorden, als tijdelijk belangenbehartiger wat b e t r e ft de door het ongeval acuut verstoorde gezondheidsbelangen van het slachtoffer. Daarbij moet de ‘zaakwaarnemer’, zegt artikel 6:199, de nodige zorg betrachten. Verder: voor zover dit redelijkerwijs van hem kan worden verlangd, moet hij de begonnen waarneming v o o r t z e t t e n . Dus, in de EHBO-situatie, bijvoorbeeld even wachten en bij het slachtoffer blijven t o t d a t de hulpverlening aan de ambulancemensen of een arts kan worden overgedragen.

Belanghebbende m o e t r e d e l i j k e k o s t e n v e r g o e d en
Als de helper netjes heeft gedaan wat hij of zij moest doen, dan heeft hij de belangen van het slachtoffer naar behoren behartigd. Daarom moet de belanghebbende (het slachtoffer) de schade vergoeden die de zaakwaarnemer als gevolg van de waarneming heeft geleden. Dat zegt artikel 6:200 van het Burgerlijk Wetboek. Dus, het in de modderige b e rm bijgestane slachtoffer moet de stomerijkosten aan de eerste helper vergoeden. Immers, die kosten vormen een schadepost voor de helper en het zijn geen onredelijke kosten. Dat vond, in mijn studententijd, o o k de gemeente Bloemendaal toen ik daar de rekening van een nieuwe autobrandblusser aanbood. Met een paar vrienden rijdend d o o r de duinen hadden we een beginnende duinbrand in de berm gezien. W e waren gestopt en met de blusser uit mijn auto konden we het brandje snel uitmaken. Toen de intussen d o o r omwonenden kennelijk gewaarschuwde brandweer kwam aanrijden, was het vuur al uit. De brandweer hoefde niet meer te blussen. We hadden snelle uitbreiding van de brand, dus grotere schade, voorkomen en dus de belangen van de gemeente goed en met eenvoudige middelen behartigd. Daarom vergoedde de gemeente keurig de factuur v o o r aanschaf van een soortgelijke brandblusser. De regels van de wet over onkosten van de zaakwaarnemer dus vertaald naar de praktijk.

Tot slot: belang e n beperkingen van een o n g e v a l l e n v e r z e k e r i ng
Helaas kan een EHBO’er of BHV’er o o k iets ernstigs overkomen, zoals, misschien wel blijvend, letsel. Functi o n e e r t de hulpverlener in enig georganiseerd verband, bijvoorbeeld als BHV’er of als vrijwillig in het Burgerhartteam van een gemeente, dan zal het bedrijf o f de desbetreffende gemeente wel een ongevallenverzekering ten behoeve van deze vrijwillige hulpverleners hebben afgesloten.

Het is belangrijk dat de werkgever of de gemeente in zo’n geval zorgt v o o r een goede ongevallenverzekering. Dat is dan een vangnet voor het geval de hulpverlener bij de uitoefening van zijn of haar taak een ongeval overkomt en letsel o p l o o p t , t e r w i j l het moeilijk is daarvoor een andere partij aansprakelijk te stellen. Maar pas op: het kan zijn dat zo’n ongevallenverzekering op grond van de polisvoorwaarden uitsluitend dekking biedt bij blijvende invaliditeit. Is er wel ernstig letsel en zijn er daardoor hoge, niet vergoede kosten voor het slachtoffer, zoals niet verzekerde medische kosten, e x t r a huishoudelijke hulp en inkomensverlies, maar is er geen percentage blijvende invaliditeit, dan keert de ongevallenverzekering niet uit.

De zorg voor de eigen veiligheid blijft dus hoe dan ook voor elke EHBO’er of BHV’er bovenaan staan bij het punt ‘Let op gevaar: v o o r u zelf, v o o r het slachtoffer en voor anderen’. Dat kan moeilijk zijn v o o r de fanatieke hulpverlener bij w i e de adrenaline door het lijf g i e r t als hij bijvoorbeeld aan de andere kant van de snelweg een zware botsing met gewonden ziet en de neiging voelt opkomen om tussen het langsrazende verkeer drie, vier, vijf rijbanen over te steken en hulp t e verlenen. Niet doen! Want als het o o k met de hulpverlener mis gaat, zal hij v o o r de eigen schade meestal moeilijk een ander dan zichzelf verantwoordelijk en aansprakelijk kunnen stellen.

Bob Berkemeier, EHBO’er, jurist en letselschadedeskundige

Related posts