Houvast met de ABCDE-methodiek – deel 1

Professionele hulpverleners maken al jaren gebruik van de ABCDE-methodiek bij de opvang van acuut zieke patiënten of ongevalsslachtoffers. Oorspronkelijk was de ABCDE-methodiek ontwikkeld door een Amerikaanse chirurg die na een vliegtuigon­geval met zijn gezin aan den lijve ondervond dat de opvang van ongevalsslachtoffers op de spoedeisende hulp in de Verenigde Staten slecht was geregeld. Inmiddels wordt de ABCDE-methodiek wereldwijd door artsen en ambulanceverpleegkundigen toegepast. In de Eerste Hulp is de ABCDE-methodiek echter nog redelijk onbekend.

In de eerstehulpopleiding van Het Oranje Kruis wordt op de achtergrond overigens ook gebruikgemaakt van ABC, zoals bij be­nadering van een bewusteloos slachtoffer en de reanimatie. Belangrijk verschil is echter dat men dat niet expliciet doet en de stap­pen van de ABC niet als zodanig benoemt. Het Oranje Kruis is meer probleemgericht in zijn benadering en heeft als standpunt dat ABCDE thuishoort bij de professionele hulpverlening.

 

Waarom zou je ABCDE toepassen?

Bij een slachtoffer dat plotseling onwel is geworden, of bij een ongevalssituatie is vaak veel stress bij omstan­ders en eerstehulpverleners ter plaatse. Soms weten eerstehulpverleners even niet goed meer waar ze moe­ten beginnen en wat ze moeten doen. Het is prettig als je dan iets hebt waar je op terug kunt vallen, iets waar je houvast aan hebt. Dat is de ABCDE-methodiek. Door een vaste volgorde te gebruiken is de kans dat je iets over het hoofd ziet een stuk kleiner.

Binnen de vijf regels valt de ABCDE-methodiek bin­nen de tweede regel: ga na wat het slachtoffer man­keert. De ABCDE-methodiek wordt dus gebruikt om vast te stellen welke stoornissen in de vitale functies het slachtoffer heeft en om deze direct – voor zover mogelijk – te behandelen.

Behandelprincipes

De ABCDE-methodiek kent enkele belangrijke basis­principes, namelijk ‘behandel eerst wat het eerst tot de dood leidt’ en ‘doe niets wat de toestand van het slacht­offer kan verslechteren’. Voor de benadering van het slachtoffer betekent dit dat we beginnen met de vitale functie die bij een stoornis het eerste tot overlijden leidt. Dat is de luchtweg, immers als er een volledige luchtwegbelemmering is doordat een brok voedsel de luchtpijp geheel afsluit, dan kan er geen zuurstof het lichaam in en komen ook de andere vitale functies in gevaar. De benadering gaat pas naar de volgende stap als stoornissen binnen de stap waar je mee bezig bent zijn opgelost. Verandert er iets in de situatie van het slachtoffer? Dan begin je weer helemaal van vooraf aan bij de Airway, de luchtweg.

De ABCDE-methodiek verloopt in twee fases, de Primary Survey, het stabiliseren van de vitale functies, wordt gevolgd door de Secondary Survey, het gedetail­leerde onderzoek.

Bezint eer ge begint

Voordat men begint aan de benadering van het slacht­offer is het van groot belang om te letten op de eigen veiligheid en de situatie rondom het slachtoffer goed te bekijken. Dit wordt ook wel ‘scene assessment’ ge­noemd. Door de plaats van het ongeval te bekijken kan vaak waardevolle informatie worden verkregen over het ongevalsmechanisme en wat er met het slachtoffer aan de hand kan zijn. Die informatie kan tijdens de uitvoering van de ABCDE-methodiek weer gebruikt worden om te zoeken naar specifieke problemen.

Primary Survey

De Primary Survey bestaat uit de volgende onderdelen:

  1. Airway and C-Spine ( de luchtweg en de nekwervel­kolom)
  2. Breathing ( de ademhaling)
  3. Circulation and bleeding con trol ( de bloedsomloop en stelpen actieve bloedingen)
  4. Disability (het bewustzijn)
  5. Exposure ( omgeving en blootstelling)

Airway and C-Spine

De eerste stap is het vrijmaken van de luchtweg en het onbeweeglijk houden van hoofd en nek als er bij een ongevalslachtoffer sprake kan zijn van nekwervelletsel. Een bedreigde luchtweg kan in korte tijd leiden tot ernstig zuurstoftekort en een gebroken nekwervel kan het ruggenmerg doorsnijden (dwarslaesie) waardoor de aansturing van de ademhaling wordt afgesneden. Van groot belang is het om bedreigingen van de vrije luchtweg te herkennen. Tekenen van een bedreigde luchtweg zijn onder meer: een snurkende of gierende ademhaling, of de afwezigheid van ademhaling terwijl het slachtoffer verwoede pogingen doet om te ademen. Vaak is er paniek.

Bewusteloosheid door verslapping van de spieren in de mondkeelholte en het naar achteren zakken van de tong is een belangrijke oorzaak van een bedreigde luchtweg. Daarnaast kunnen bloed, braaksel of voedselresten in de mond en keel de luchtweg blokkeren. Niet altijd hoeft een bedreigde luchtweg direct zicht­baar te zijn, zo kan na inademen van hete lucht of rook (inhalatietrauma) pas later zwelling en afsluiting van de luchtwegen optreden, terwijl dit al tijdens het eerste onderzoek te verwachten is als men bijvoorbeeld roet in de neus en verbrande neusharen ziet. Ook letsels van het aangezicht, zoals een gebroken kaak en allergi­sche reacties kunnen tot problemen leiden.

De luchtweg kan worden vrijgemaakt door de kinlift, jawthrust of door het verwijderen van vreemde voor­werpen uit de mond en keelholte, en bij een volledige luchtweg obstructie door uitvoering van de Heimlich-manoeuvre. De stabiele zijligging wordt in prin­cipe niet in de Primary Survey uitgevoerd. Soms is het voor de eerstehulpverlener niet mogelijk om de lucht­weg vrij te maken en zullen professionele hulpverleners een opening in de luchtweg moeten maken ( coniotomie of tracheotomie) om zuurstof aan te voeren.

In de ‘X wordt ook aandacht besteed aan de nekwervel­kolom. Bij ongevalslachtoffers die aangereden zijn door een voertuig, gevallen zijn van een hoogte of een klap tegen hoofd of nek hebben gehad, kan er sprake zijn van wervelletsel. Dit is niet altijd aan de buitenzijde te zien en gaat niet altijd (direct) gepaard met pijn in de nek. Zodoende wordt er wanneer het ongevalmechanisme aanleiding kan geven tot nekletsel overgegaan tot immobilisatie van de nekwervelkolom, door het hoofd vast te houden of door middel van de handgreep van Zäch. De luchtweg wordt eventueel vrijgehouden met de kinlift of de trauma jawthrust, zonder het hoofd naar achteren te kantelen.

In de volgende editie van Hulpverlener Magazine gaan we verder met de ABCDE-methodiek en zullen we Breathing, Circulation, Disability en Exposure bespre­ken.

Pim de Ruijter

Arts, instructeur eerste hulp

Related posts