Ongevallen bij ouderen: over trappen, losse kleedjes en gladde vloeren

E e r s t e h u l p v e r l e n e r s zullen vaak m e t ongevallen bij oude, ook hoogbejaarde, m e n s e n te maken krijgen. Begrijpelijk, w a n t onze landgenoten w o r d e n steeds ouder dankzij de goede gezondheidszorg, de a a n d a c h t voor gezond leven, niet roken, en in beweging blijven.

Indrukwekkende cijfers van Consument en Veiligheid
‘Meten is weten’, wordt wel gezegd. Als bekend is van een probleem, hoe groot het is en hoe het wordt veroorzaakt, wordt duidelijk waarop preventie moet zijn gericht en wat hulpverleners vaak kunnen verwachten. Het zijn vooral valongelukken die letsels bij ouderen veroorzaken. Dat blijkt uit cijfers van de Stichting Consument en Veiligheid. Zoals uit de publicatie Val in en om het huis (55 jaar en ouder) van maart 2011. Na een val in huis werden in de jaren 2005-2009 gemiddeld 45.000 mensen van 55 jaar of ouder per jaar naar de Spoedeisende Hulp (SEH) van een ziekenhuis gebracht. 14.000 (31%) waren tussen de 75 en 84 jaar. Per jaar werden 15.000 valpatiënten opgenomen, waarvan driekwart over de leeftijd van 75 was.

In en om het huis
Ongeveer de helft van alle valongelukken bij 55-plussers vindt plaats in en om het huis. Er is een aantal locaties waar de meeste ongelukken gebeuren, zoals te zien is in figuur I.

Figuur I: Percentage SEH-behandelingen na een val in of om het huis bij 55-plussers, verdeeld naar locatie van de val. (bron: Val in en om huis (55 jaar en ouder) / Consument en Veiligheid / maart 2011)

Bij bijna een op de vijf slachtoffers is een val van de vaste trap, een ladder of een huishoudtrapje de oorzaak. In 6.900 gevallen (83% van de trapongevallen) gaat het om een val van de vaste trap. Ongeveer 7.800 slachtoffers (17%), is gestruikeld. Ook de val van een zitmeubel en een val uit bed komen veel voor: 4.400 gewonden, 10 % van de slachtoffers. Uitgegleden is 8% van de gewonden, totaal 3.800 mensen; in Nederland dus ruim tien per dag. Oorzaak is vaak de gladde vloer in een sanitaire ruimte (26% van de glijpartijen). Ruim vier van de tien ongelukken (43%, 20.000) gebeuren ‘s middags. Ruim een kwart (26%, 12.000) vindt plaats in de ochtend, bijna een kwart (23%, 10.000) in de avond en 7% (3.300) ‘s nachts. In de nacht zijn de val van de vaste trap (11%) en de val in de badkamer (11%) of op het toilet

Ook buitenshuis liggen er gevaren op (18%) de belangrijkste oorzaken van letsel. Bij de nachtelijke ongevallen rond de wc gaat het vaak om een val door ziekte of onwel worden. In 57% van de SEH-behandelingen na een val in en om het huis (bij 26.000 mensen) gaat het om botbreuken. In de andere gevallen kan het gaan om wonden, kneuzingen, luxatie en verstuikingen. Vaak is ook het geval dat een slachtoffer meerdere letsels heeft.

Figuur 2: Jaarlijks aantal SEH-behandelingen na een volongeval bij 55-plussers, naar opgelopen letsel (bron: Val in en om huis (55 jaar en ouder) / Consument en Veiligheid / maart 2011)

De hoofd-, hals- en nekletsels worden vaak gezien bij de val van de trap. De kans op het krijgen van letsel door een val neemt toe met de leeftijd. Jaarlijks wordt I op de 180 mensen van 55 tot en met 64 jaar na een val in en om huis op de SEH behandeld, maar bij de 85-plussers is het I op de 27. Van alle slachtoffers van 55-plus is 75% vrouw.

Extra aandachtspunten voor de E H B O ‘ er
Ook bij de eerstehulpverlening aan oude en hoogbejaarde mensen gelden natuurlijk de normale EHBO-regels, zoals de vijf belangrijke punten. Maar let op. Een begeleidende ziekte of aandoening kan mede oorzaak zijn van de val. Zoals de ziekte van Parkinson, versleten gewrichten of slechtziendheid. Na starten met nieuwe medicatie kunnen evenwichtsproblemen ontstaan. Veel oude mensen gebruiken naast andere medicijnen ook bloedverdunnende, stolling vertragende, middelen. Dus: verhoogde kans op heftige bloedingen, ook onderhuids of inwendig, bijvoorbeeld in bloedvaatjes rond of in de schedelholte na een val op het hoofd. Ook komt voor dat het slachtoffer wel het letsel vermeldt dat het meeste pijn doet, maar niets zegt over pijn door onderliggend ander, misschien ernstiger, letsel.De EHBO’er moet dus vooral bij bejaarde slachtoffers van een valpartij extra goed doorvragen om te voorkomen dat belangrijke letsels worden gemist. En: laat bij ook maar de minste twijfel over de ernst van het letsel de beoordeling over aan professionals uit de medische of de ambulancezorg.

Valpartijen
Er komen per jaar meer ouderen om het leven door valpartijen dan door verkeersongevallen. Van alle ongevallen met ouderen zijn valpartijen het dodelijkst Ouderen maken regelmatig een smakker in en om het huis. In december 2015 heeft VeiligheidNL een rapport uitgebracht waaruit blijkt dat valpartijen bij ouderen met een dodelijke afloop in de afgelopen 20 jaar verdubbeld zijn. Maar ook bij vallen door ouderen geldt: voorkomen is beter dan genezen.

Bob Berkemeier

 

Related posts