Rupsenkriebels

Jan Kuiken, instructeur eerste hulp
Els Knaapen, instructeur eerste hulp

De eikenprocessierups is een beestje dat de laatste jaren behoorlijk wat overlast veroorzaakt in Nederland. Steeds meer mensen komen bij de huisarts terecht met klachten als jeuk, koorts en een gevoel van onwelzijn. Maar pas op: ook voor uw trouwe vriend, de hond, kan deze rups een gevaar vormen. Houd hem aangelijnd en laat hem in geen geval aan de spinsels snuffelen.

Honden kunnen net als mensen last krijgen van branderige, pijnlijke ogen en geïrriteerde luchtwegen. Daarnaast kan de hond een overgevoeligheidsreactie vertonen die tot de dood kan leiden.

Zoals de naam al d o e t vermoeden, is de processierups vooral in eiken t e vinden. De rupsen leggen in het najaar hun eitjes en die komen in het voorjaar uit. De rupsen ontwikkelen tussen mei en juni de beruchte brandharen. De overlast is dan o o k in die periode het g r o o t s t , maar kan t o t eind september aanhouden. De nesten van de rupsen zijn duidelijk herkenbaar: compacte spinsels waardoor de b o om een w i t gewaad lijkt te dragen. De nesten, met vervellingshuid, haren van de rupsen en uitwerpselen worden door de w i n d meegevoerd en kunnen o p die manier aanleiding geven t o t klachten, waarbij vooral de haren de boosdoeners zijn. Deze haartjes zijn miniscuul, 0,1-0,3 mm lang en zijn voorzien van weerhaakjes die gemakkelijk binnendringen in huid, ogen o f luchtwegen. Haartjes die d o o r de w i n d w o r d e n meegevoerd, kunnen bij wandelaar of fietser jeuk veroorzaken, zonder dat die persoon in d i r e c t contact is geweest met de boosdoener en zich dus o o k niet bewust is van de bron van de plotseling opkomende jeuk. De meest e r n stige symptomen doen zich daarom voor op winderige dagen. Hoewel direct contact met de brandharen niet nodig is om besmet te raken, kan kleding wel t o t direct contact leiden en zo een b r on w o r d e n van overdracht van de haren van mens t o t mens.

K l a c h t en

Huid
Het eerste wat men meestal merkt is een hevige jeuk van de blootgestelde huid. Daarna ontstaat er roodheid, en bultjes o f blaasjes, die soms dagen t o t weken nodig hebben om weer te verdwijnen. Het is zaak om na contact niet te gaan krabben of te wrijven, omdat daardoor de haartjes naar andere delen van het lichaam overgebracht kunnen worden. Ditzelfde geldt o o k voor zweten: het verspreidt de haartjes naar andere lichaamsdelen. Denk er o o k aan dat e r haartjes in de kleding kunnen komen, wat kan leiden t o t een langdurig en intensief contact als men die kleding niet direct uit kan doen. Zou er echter opnieuw contact met de haartjes zijn, dan kunnen de reacties veel heftiger zijn. Een ander effect van langdurig o f herhaald contact kan een contact dermatitis zijn die een huiduitslag geeft die gedurende langere tijd klachten kan geven.

Ogen
De ogen kunnen geïrriteerd raken, w a t zeer pijnlijk kan  zijn. Daarnaast kan er echter o o k een ontsteking van het bindvlies van het oog (conjunctivitis) ontstaan. Als men de pech heeft dat de haartjes in het oog zijn binnengedrongen, kan er een chronische ontsteking ontstaan en zullen de haartjes door middel van een operatie verwijderd moeten worden.

Luchtwegen
Omdat de brandharen met de wind w o r d e n meegevoerd, kunnen ze o o k worden ingeademd. Slik- of ademhalingsstoornissen kunnen hiervan het gevolg zijn, net als een ontsteking van de slijmvliezen in de neus. De haartjes zijn zo klein dat ze t o t in de kleinste luchtwegen kunnen doordringen en daar een astmatische bronchitis met een piepende ademhaling veroorzaken.

Overgevoeligheid c.q. allergie
De haartjes van de rups dringen d o o r in de huid en kunnen zich daar met hun weerhaakjes in vastzetten. Vervolgens kunnen ze afbreken waardoor er een bron van lichaamsvreemd eiwit ontstaat. In zeldzame gevallen kan daardoor een allergische reactie optreden met hevige jeuk en huiduitslag. Zoals het geval is bij alle allergieën, zal ook deze allergische reactie na iedere volgende blootstelling aan het allergeen heviger zijn. Er zijn gevallen beschreven van mensen die na herhaaldelijke blootstelling aan p r o cessierupsen een levensbedreigende anafylactische shock kregen.

Algemene klachten
In zeldzame gevallen kunnen algemene verschijnselen ontstaan: braken, duizeligheid, k o o r t s en algehele malaise.

E e r s t e hulp
Probeer in ieder geval niet t e wrijven of te krabben. Daardoor worden de brandhaartjes alleen maar verder verspreid over het lichaam. Spoel de ogen of de huid met schoon water. Het beste is om zo snel mogelijk de kleding uit te t r e k k e n en een douche te nemen om de haartjes weg t e spoelen. Heeft iemand heel veel last van de brandharen, verwijs die persoon dan direct naar een arts. Bedenk dat ieder volgend contact met de rupsenharen t o t een hevigere reactie kan leiden. Wees alert op verschijnselen van een allergische reactie en bel 112 als de reactie zeer hevig is. Bedenk o o k dat de brandhaartjes heel lang, vaak j a r e n lang, actief kunnen blijven, o o k als de rupsen allang dood zijn. Heb je dus gezien dat de rupsen zich op een bepaalde plek hebben genesteld, vermijd die plek dan in de wetenschap dat de brandhaartjes nog steeds t o t p r o b l e men kunnen leiden.

Ten slotte
Bomen gehuld in het spinsel van de eikenprocessierups zien er sprookjesachtig uit. Maar o o k hier geldt: v o o r komen is beter dan genezen en uit de buurt blijven van besmette bomen is de beste preventie.

Related posts